Testament

Wszystkie rodzaje testamentów, zarówno ogólnych jak tych szczególnych omawia Kodeks Cywilny. Jest jednak jeden wyjątek. Ustawa ta nie reguluje kwestii sporządzenia testamentu wojskowego – ostatniej woli, sporządzanej w wyjątkowych sytuacjach przez wojskowych. Można znaleźć o nim informacje tylko w rozporządzeniu ministerialnym. Taka forma testamentu może być sporządzona wyłącznie w czasie mobilizacji, wojny lub podczas pobytu w niewoli. Oprócz czynnych żołnierzy, mogą spisać taki testament również inne, ale tylko związane z wojskiem osoby, wymienione enumeratywnie w przepisach prawa. Spadkodawca może wyrazić swoją ostatnią wolę na kilka sposobów. Między innymi poprzez ustne oświadczenie woli sędziemu wojskowemu lub oświadczenie jej dwóm świadkom, z których jeden spisze to oświadczenie, lub gdy nie może mówić, oświadcza to przy trzech świadkach.

Jednym z testamentów szczególnych jest testament podróżny. To forma mało popularna, ale czasem przydatna. Wprowadzono ją z myślą o niespodziewanych wypadkach – niebezpieczeństwie katastrofy a w jej następstwie utraty życia. Taki dokument wyrażający ostatnią wolę może być sporządzony podczas podroży morskiej lub lotniczej. Mówi o nim art. 953 Kodeksu Cywilnego. Polega to na tym, że spadkodawca przed dowódcą statku lub jego zastępcą wyraża swoją wolę. Ponadto, musza być przy tym obecni dwaj świadkowie. Dowódca statku lub jego zastępca spisuje wolę spadkodawcy, a potem, w obecności świadków odczytuje go i daje do podpisania spadkodawcy. Dokument podpisują również spisujący go i świadkowie. Nie można jednak zrobić n pokładzie byle jakiego statku, ale tylko polskiego. Ważne jest też, żeby dokument był opatrzony datą sporządzenia.

Oprócz testamentów zwykłych, sporządzonych własnoręcznie lub przez notariusza, istnieją również testamenty szczególne tylko w wyjątkowych sytuacjach. Bywa, że nie ma czasu na spisywanie testamentu, na przykład w przypadku wypadku, katastrofy, czy gdy spadkodawca jest na łożu śmierci, a nie ma możliwości i dostatecznie dużo czasu na sporządzenie pisemnego dokumentu. Osoba umierająca we wszystkich tych przypadkach może ustnie wyrazić swoja ostatnią wolę, oświadczając, że na przykład cały majątek zostawia żonie czy córce. Aby to jego ustne oświadczenie było ważne i miało moc wiążącą, muszą być świadkowie, którzy o tym poświadczą o tym w sądzie. Warunkiem jest, aby oświadczenie umierającego słyszały lub widziały (ważne w przypadku osoby głuchoniemej) co najmniej trzy osoby. Ta forma jest mało popularna, ze względu na duże prawdopodobieństwo nadużyć.

Jeśli spadkobierca nie jest w stanie samodzielnie sporządzić testamentu, nie oznacza to, że ma się zadowolić dziedziczeniem ustawowym i zrezygnować z niego. Może skorzystać z formy zwanej testamentem allograficznym, lub też urzędowym. W ten sposób sporządzony testament jest dokumentem urzędowym – zgodnie z zasadą, że sporządzony zgodnie z prawem jest dowodem tego co zostało w nim ustalone. Spadkodawca wyraża swoją wolę ustnie i jest to w pewnym sensie oświadczenie. Musi ono być złożone określonym osobom urzędowym – wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta), staroście, marszałkowi województwa, sekretarzowi gminy lub kierownikowi urzędu stanu cywilnego. Ważne, że odbyć się to musi w obecności dwóch świadków. W tym wypadku jest jednak wyjątek – ta forma testamentu wymaga ustnego oświadczenia, więc osoby nieme i głuchonieme nie mogą z niej skorzystać.

Testament można spisać własnoręcznie, lub też skorzystać z usług notariusza. O tyle pewniejszy jest ten drugi sposób, że notariusz tak spisze dokument, aby w przyszłości nikt nie miał żadnych wątpliwości, czy jest on autentyczny i czy nie zawiera błędów prawnych. Oczywiście to kosztuje, ale gdy dysponuje się dużym majątkiem, a spadkodawca podejrzewa, że jego spadkobiercy mogą mieć jakieś wątpliwości co do zaproponowanego przez niego sposobu podziału majątku, powinien zdecydować się na testament spisany przez notariusza. Prawnik spisze to co podyktuje mu spadkobierca. Będzie to podobna treść jak w przypadku testamentu odręcznego, a spadkodawca sam zdecyduje w jaki sposób podzieli swój majątek i komu go przekaże. Notariusz jednak ułoży w odpowiednią formę, a następnie odczyta to co napisał i spadkobierca w jego obecności podpisze dokument.

Ktoś chciałby rozporządzić swoim majątkiem, ale boi się, żeby spisany przez niego testament nie zawierał błędów prawnych, które mogłyby spowodować jego podważenie. Jednak jest to jeden z dokumentów, który bardzo łatwo sporządzić, a jego forma jest prosta. Wystarczy wziąć kartkę papieru i coś do pisania. Pierwsze co powinniśmy napisać to miejscowość i data. Jest to element bardzo ważny, więc nie można o nim zapomnieć. Warto napisać w tej formie: „Ja, Tadeusz Jankowski, urodzony 18. 01. 1960r. w Krakowie, w pełni świadomy podejmowanych czynności i bez żadnych nacisków, oświadczam…”. Treść może wyglądać różnie. Niektórzy idą na łatwiznę i piszą, że np. przekazują cały spadek żonie, lub też połowę żonie a drugą połowę córce, inni wymieniają przedmioty które posiadają i piszą komu chcą je przekazać.

Jeśli już spisaliśmy testament i podzieliliśmy między bliskich swoje mienie, nie oznacza to, że on jest ostateczny i nieodwołalny. Może się jednak zdarzyć coś, co spowoduje zmianę zdania i spisany dokument już nie będzie nam odpowiadał. Testament można nie tylko zmienić czy zaktualizować, ale po prostu odwołać w każdym momencie i z każdego powodu, którego nie musimy nikomu wyjawiać. Wystarczy, że zmienimy zdanie. Bo przecież rozporządzamy swoim własnym majątkiem i możemy z nim robić co chcemy. Powody mogą być różne. Często chodzi o jakieś kłótnie i awantury rodzinne, lub inne sprawy, powodujące, że zapisy w testamencie nie odpowiadają już spadkodawcy. Sprawa jest prosta. Wystarczy dokument zniszczyć, lub też zamazać na nim datę lub podpis, tak, żeby stał się nieważny. Można potem napisać kolejny, lub też zdać się na dziedziczenie według zasad prawa.

Czasem warto w testamencie zawrzeć stwierdzenie, że był on napisany bez żadnego nacisku. Bowiem gdy ktoś zakwestionuje go, mogą być problemy i nabycie spadku przeciągnie się w czasie. Podobna sytuacja może mieć miejsce w przypadku, gdy testament napisze ktoś inny, a spadkodawca tylko go podpisze. Bezwzględnie zakazane jest takie postępowanie. Rodzi to bowiem podejrzenie, że spadkodawca działał pod czyimś wpływem, na przykład osoby, która ma w tym jakiś interes. Mogą również pojawić się spekulacje, że dana osoba nie była sama w stanie go napisać, na przykład z powodu braku świadomości podejmowanych czynności. To natomiast może skutkować podważeniem testamentu. Wtedy spadkobiercy będą dziedziczyć na zasadach kodeksu cywilnego, a konkretnie, według zasad dziedziczenia ustawowego, które może się znacznie różnić od woli wyrażonej przez zmarłego w podważonym testamencie.

Warto wiedzieć, że w życiu można napisać nieskończenie wiele testamentów. Jednak są pewne zasady, które zapobiegają bałaganowi i dezorientacji spadkobierców w razie ujawnienia przez nich kilku testamentów spisanych przez spadkodawcę. Znaczenie przy ustalaniu właściwego testamentu ma data jego sporządzenia – niezbędny element tego dokumentu. Obowiązuje zasada, że ważny jest ostatni testament, a w przypadku kilku jego wersji, poprzednie zapisy nie mają żadnego znaczenia. Ważna jest również możliwość aktualizowania testamentu, ktora jest bardzo przydatna. Myśl o spisaniu testamentu może przyjść do głowy w każdym czasie. Jednak może być tak, że w międzyczasie się wzbogacimy, przybędzie nam na przykład jakaś nowa działka czy choćby samochód. Wtedy można z aktualną datą napisać, komu nowy przedmiot chcemy przekazać.

Testament jest niczym innym, jak pisemnym wyrazem woli zmarłej osoby, która określa w nim, komu chciałaby pozostawić dobra z których korzystała w swoim tzw. życiu doczesnym. Innymi słowy, spadkodawca rozporządza w testamencie swoim majątkiem na wypadek śmierci. Testament może napisać każdy, warunkiem jest jednak, żeby była to osoba pełnoletnia. Ma on dużą wartość, bowiem to co jest w nim zawarte, jest ważniejsze niż inne przepisy prawa. Warunkiem uznania testamentu jest napisanie go odręcznie, nie może to być dokument napisany na maszynie lub za pomocą komputera. Ponadto, niezbędnym elementem jest data. Taki dokument musi być też podpisany, choć nie jest jasno określony w jaki sposób. Najlepiej jednak, aby nie było wątpliwości zastosować w testamencie podpis identyczny z tym, którym parafujemy opatrujemy dokumenty urzędowe i umowy.